پس از پیروزی انقلاب اسلامی، تفکر اقتصادی تعاون محوری بر سرمایه داری غلبه یافت و همین موضوع سبب رشد تعاونی ها در سراسر کشور شد و وزارت تعاون با فراز و نشیب هایی که تجربه کرد، متولی این مهم بود تا ضمن برآورده ساختن رفاه اجتماعی، مسوول واگذاری سهام عدالت نیز باشد.

به گزارش پایگاه خبری اخبار به روز مرند :به نقل از گروه اطلاع رسانی ایرنا؛ قانون تجارت مصوب ۱۳۰۳ خورشیدی را باید آغاز تعاون رسمی در ایران قلمداد کرد که به بحث درباره تعاونی های تولید و مصرف پرداخته است اما شروع به کار تعاون رسمی در ایران را می توان به لحاظ تشکیل، ثبت و فعالیت رسمی در ۱۳۱۴ خورشیدی دانست زیرا در این سال دولت اقدام به تشکیل نخستین شرکت تعاونی روستایی در منطقه داودآباد گرمسار کرد. نخستین قانون تعاونی ایران در ۱۳۳۲ با الهام از قوانین دیگر کشورها تهیه شد و به صورت لایحه قانونی به تصویب رسید و در ۱۳۳۴ این لایحه با اصلاحاتی از تصویب مجلس وقت گذشت و نخستین قانون تعاون ایران تصویب شد که پایه و اساس تعاونی های زیادی به خصوص پس از ۱۳۴۱ قرار گرفت. در ۱۳۵۰ قانون شرکت های تعاونی تهیه و تصویب شد که موادی از آن هنوز هم مبنای کار تعاونی ها است و وزارت تعاون و تولیدات کشاورزی در دوران نخست وزیری امیرعباس هویدا آغاز به کار کرد.

**شرکت های تعاونی بعد از انقلاب
پس از انقلاب اسلامی راهیابی تعاون به قانون اساسی، فصلی نوین را فرا روی مشتاقان عدالت اجتماعی گشود. اصول ۴۳ و ۴۴ قانون اساسی، تعاون را به عنوان بخش مسلط اقتصاد کشور مطرح می کند و در این اصول دستیابی به اهدافی از جمله تامین استقلال اقتصادی جامعه، ریشه کن کردن فقر و محرومیت و برآوردن نیازهای انسان در جریان رشد به عنوان ضوابطی برای اقتصاد جمهوری اسلامی ایران تعیین شده است. تامین شرایط و امکانات کار برای همه به منظور رسیدن به اشتغال کامل و قرار دادن وسایل کار در اختیار تمام افرادی که قادر به کار هستند اما وسایل کار ندارند در شکل تعاونی از راه وام بدون بهره یا هر راه مشروع دیگر که نه به تمرکز و تداول ثروت در دست افراد و گروه های خاص منتهی شود و نه دولت را به صورت یک کارفرمای بزرگ مطلق در آورد.

مجلس سوم قانون تعاون مصوب ۱۳ شهریور ۱۳۷۰ را در ۱۲ فصل و ۷۰ ماده تدوین کرد و وزارت تعاون که پس از انقلاب با وجود تاکید و توجه به تعاونی ها، متوقف شده بود، دوباره فعالیت خود را آغاز کرد.

**وظایف وزارت تعاون
در بخشی از وظایف وزارت تعاون آمده است:
– جلب و هماهنگی حمایت ها و کمک ها و تسهیلات و امکانات دولتی و عمومی جهت بخش تعاونی با همکاری دستگاه های اجرایی ذیربط
– تشویق، کمک و همکاری در تاسیس و گسترش تعاونی ها با جلب همکاری و مشارکت عمومی مردم و شوراهای اسلامی کشوری
– کمک به فعالیت های تبلیغاتی، آموزشی، فرهنگی، فنی، علمی، تحقیقاتی و صنعتی لازم برای بخش تعاون با همکاری اتحادیه های تعاونی
– کمک به شرکت ها و اتحادیه های تعاونی در ارایه خدمات حقوقی، مالی، حسابداری و حسابرسی و دیگر خدمات مورد نیاز
– شرکت در مجامع بین المللی تعاون به عنوان نماینده دولت جمهوری اسلامی ایران

**آشنایی با وزرای تعاون پس از انقلاب
از زمان تشکیل وزارت تعاون در ۱۳۷۰ تا هنگام ادغام آن با وزارتخانه های کار و امور اجتماعی و رفاه، پنج وزیر بر مسند این وزارت نشستند.

** غلامرضا شافعی (۱۳۷۰ – ۱۳۷۶)
غلامرضا شافعی دانش آموخته کارشناسی مدیریت صنعتی از دانشگاه تهران و متولد ۱۳۴۰ از مرند است. در کارنامه اجرایی وی مسوولیت هایی چون نماینده نخست وزیر در وزارت کشور، معاونت فرمانداری تهران، نماینده مردم شهرستان در دوره های سوم و هفتم مجلس شورای اسلامی، وزیر صنایع دولت میرحسین موسوی و دولت نخست اصلاحات، وزیر تعاون در دولت آیت الله هاشمی رفسنجانی، مشاور دبیر کل سازمان امور اداری و استخدامی کشور، مشاور حقوقی و امور بین الملل وزارت کشاورزی، ریاست سازمان امور اراضی کشور، مشاور حقوقی شهردار تهران، عضویت در مجامع عمومی بانک های کشور و معاون نظارت راهبردی رییس سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی در دولت یازدهم به چشم می خورد.

غلامرضا شافعی در دی ۱۳۷۰ با تصویب مجلس مبنی بر تاسیس وزارت تعاون به ‌عنوان نخستین وزیر این وزارتخانه برگزیده شد و تا ۱۳۷۶ در این سمت باقی ماند تا اینکه در دولت محمد خاتمی دوباره به وزارت صنایع بازگشت.

در دوره تصدی شافعی بر وزارت تعاون در ۱۳۷۲، ۱٫۶ درصد از اقتصاد کشور در اختیار بخش تعاون بود که این سهم در ۱۳۷۵ به ۲٫۸۲ درصد و در ۱۳۷۷ به ۳٫۵ درصد رسید. از دیگر اقدامات وی، شکل دادن منطقی و مستحکم به وزارت تعاون و سازماندهی این وزارتخانه در سطح کشوری، ستادی و سطح استان‌ها و شهرستان‌ها بود و همچنین تسری حوزه تعاون به همه حوزه‌هایی که می‌توان فعالیت اقتصادی را در آن به شکل خصوصی و فردی انجام داد. در دوران فعالیت غلامرضا شافعی ۶ هزار و ۳۰۴ تعاونی و اتحادیه در کشور تشکیل و به ثبت رسید. خانه تعاون گران در ۱۳۹۰ با اعطای نشان عالی تعاون از غلامرضا شافعی به پاس تلاش وی در راستای توسعه بخش تعاونی تجلیل کرد. وی هم اکنون رییس اتاق ایران است.

** مرتضی حاجی (۱۳۷۶ – ۱۳۸۰)
مرتضی حاجی در ۱۳۲۷ در تهران متولد شد، وی کارشناسی ارشد مدیریت دولتی است. مرتضی حاجی، عهده دار مسوولیت هایی چون استاندار مازندران در زمان دولت میرحسین موسوی، قائم مقام وزیر صنایع سنگین، معاون وزیر ارشاد، ریاست سازمان قند و شکر بود، او در دولت نخست خاتمی وزیر تعاون و در دولت دوم اصلاحات به عنوان وزیر آموزش و پرورش به مجلس معرفی شد که تا پایان دوره نیز در این منصب ماند. مدیریت کانون جهانگردی و اتومبیل رانی، تاسیس مرکز آموزش از راه دور ایرانیان نیز از دیگر فعالیت های او به شمار می‌آید. مرتضی حاجی پس از انتخاب محمدعلی‌ نجفی به عنوان شهردار تهران به عنوان مدیرعامل موسسه همشهری منصوب شد.

مرتضی حاجی که در دولت نخست اصلاحات عنوان وزیر تعاون را دریافت کرد در ارتباط با نحوه، ورود خود به این کابینه می گوید: «آخرین روزهای تصمیم گیری برای اعضای کابینه بود که از من هم خواسته شد تا برای دوجا برنامه بدهم: یکی وزارت بازرگانی و یکی هم وزارت تعاون. به لحاظ علائق فکری، من با بخش تعاون سازگاری بیشتری داشتم و برنامه ای با کمک دوستانی که در بخش تعاون مشغول بودند و اطلاعاتی که خودم داشتم تنظیم شد و مورد قبول واقع شد و این طوری شد که من وارد کابینه شدم.»

در دوران فعالیت مرتضی حاجی در وزارت تعاون ۹ هزار و ۸۴ تعاونی و اتحادیه در کشور تشکیل و به ثبت رسید. وی بر این باور بود که باید در فرهنگ رفتاری ما «همه با هم» جایگزین «همه با من» شود.

** علی صوفی (۱۳۸۴ – ۱۳۸۰)
علی صوفی متولد ۱۳۲۸ در لاهیجان و دارای مدرک کارشناسی فیزیک است در کارنامه اجرایی وی مسوولیتی چون استانداری گیلان، استاندار کهگیلویه و بویر احمد، وزیر تعاون در دولت دوم اصلاحات و رییس ستاد ائتلاف اصلاح طلبان در شهر تهران دیده می شود.
وی که از سال ۱۳۸۰ تا ۱۳۸۴ به عنوان سومین وزیرتعاون فعالیت می کرد در دوره وزارت خویش ۱۳ هزار و ۱۷۸ تعاونی و اتحادیه در کشور تشکیل و به ثبت رساند، وی پس از دوره تصدی بر وزارت تعاون به اتاق تعاون مرکزی رفت و سه سال با عضویت در هیات مدیره فعالیت خود را ادامه داد.

**محمد ناظمی اردکانی (۱۳۸۴ – ۱۳۸۵)
محمد ناظمی اردکانی در ۱۳۳۴ در اردکان استان یزد متولد شد، وی دارای مدرک تحصیلی دکتری مدیریت منابع انسانی است. ناظمی اردکانی در دولت محمود احمدی نژاد ابتدا به سمت سرپرست وزارت تعاون منصوب شد و سپس با کسب رای اعتماد از مجلس شورای اسلامی با عنوان وزیر تعاون به عضویت هیات دولت در آمد و به مدت ۱۴ ماه در این وزارتخانه به فعالیت پرداخت که سرانجام به وسیله محمود احمدی نژاد برکنار شد که حاشیه های بسیاری نیز داشت.

محمود صلاحی قائم مقام وزیر تعاون در حاشیه دومین همایش «مدیران شرکت های تعاونی، خدمات بهداشتی و درمانی سراسر کشور» و در جمع خبرنگاران درباره جابجایی محمد ناظمی اردکانی، پایین بودن عملکرد وزیر تعاون را رد کرد و گفت: «بالاخره تشخیص با مسوولان است که برخی افراد در جای دیگری خدمت کنند و ما همگی تابع هستیم.»

ناظمی به سمت هایی چون ریاست سازمان ملی استاندارد، استاندار قم و ریاست سازمان ثبت احوال برگزیده شد. همچنین از دیگر مسوولیت های وی می توان به معاون بنیاد مسکن، قائم مقام معاون وزارت صنایع اشاره کرد.

ناظمی اردکانی در ارتباط با دستاوردهای وزارت تعاونی از توانمندسازی تعاونی‌ها و توسعه و تقویت آنها به عنوان ۲ فراز مهم در بحث اهداف و سیاست‌های بخش تعاون نام برد و گفت: باید به لحاظ مدیریتی، آموزشی، فناوری، رهبری و هماهنگی تعاونی‌ها را تقویت کنیم که خوشبختانه در این راستا سند توسعه ملی بخش تعاون را در سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تصویب کردیم. سند توسعه‌ ملی بخش تعاون کمک خواهد کرد تا در لوایح بودجه‌های سنواتی بخش تعاون دیگر مشکلی نداشته باشد و برای قانونمند شدن این حرکت لایحه‌ای را طی ۵۲ ماده تنظیم و به دولت ارایه کردیم. در دوران فعالیت محمد ناظمی اردکانی در وزارت تعاون، ۹ هزار ۸۰۷ تعاونی و اتحادیه در کشور تشکیل و به ثبت رسید.

** محمد عباسی (۱۳۸۵ – ۱۳۹۰)
محمد عباسی متولد یکم آبان ۱۳۳۷ خورشیدی در یکی از روستاهای گرگان است. او که مدرک دکتری در رشته مدیریت آموزش عالی دارد، علاوه بر مسوولیت‌های مدیریتی و آموزشی در آموزش و پرورش و دانشگاه، سمت های اجرایی و تقنینی نیزبرعهده داشت. کار سیاسی او با حضور در حزب جمهوری اسلامی و به عنوان دبیر این تشکیلات در استان گلستان آغاز شد، وی به لحاظ سیاسی گرایش اصولگرایی دارد.

عباسی عهده دار که مسوولیت هایی چون معاونت استانداری، مدیرکلی ارشاد اسلامی و ریاست آموزش و پرورش استان های مازندران و گلستان را در کارنامه خویش داشت در دوره هفتم از حوزه انتخابیه گرگان و آق قلا به مجلس شورای اسلامی راه یافت و نایب رییس کمیسیون برنامه و بودجه مجلس شد. در دولت محمود احمدی‌نژاد مشاور رییس جمهوری در آمریکای لاتین بود و در سال دوم دولت نهم بعد از ناظمی اردکانی به عنوان وزیر تعاون به مجلس معرفی شد که با قبول استعفای او از نمایندگی مجلس با رای اعتماد نمایندگان به عنوان دومین وزیر تعاون در دولت نهم، سکان این وزارتخانه را در دست گرفت.

در دولت دهم نیز ابتدا به عنوان وزیر تعاون از مجلس رای اعتماد گرفت و پس از تصویب قانون تشکیل وزارت ورزش و جوانان و عدم ناتوانی حمید سجادی از کسب رای اعتماد مجلس، احمدی‌نژاد عباسی را با حفظ سمت وزارت تعاون به سرپرستی وزارت ورزش و جوانان منصوب کرد.

با تجمیع وزارت تعاون در وزارتخانه‌های کار و رفاه اجتماعی، عباسی به عنوان وزیر ورزش و جوانان در دولت دهم به مجلس معرفی که با ۱۶۵ رای مثبت نمایندگان به عنوان نخستین وزیر ورزش و جوانان مسوولیت این وزارت جدید را برعهده گرفت.

در زمان تصدی عباسی در وزارتخانه تعاون، ساختارهای اصلی حمایت از تعاونی ها مانند بانک توسعه تعاون، صندوق ضمانت سرمایه‌گذاری تعاون و بیمه تعاون، عضویت حدود ۴۰ میلیون تن از ایرانیان در قالب تعاونی های سهام عدالت، واگذاری بخشی از سهام شرکت های متعلق به دولت به اعضای آن و تشکیل تعاونی های مسکن مهر برای قشرها کم درآمد کشور تاسیس و راه‌اندازی شد که واگذاری های سهام عدالت با حواشی و مخالفت هایی نیز همراه بود.

** ادغام وزارت تعاون در وزارت های کار و رفاه اجتماعی
در جلسه علنی هشتم تیر ۱۳۹۰ خورشیدی، قانون ادغام سه وزارتخانه تعاون، کار و امور اجتماعی و رفاه و تأمین به تصویب نمایندگان مردم در مجلس شورای اسلامی رسید و تمام وظایف و اختیاراتی که طبق قوانین برعهده این وزارتخانه ها بود به وزارتخانه جدید انتقال یافت